موافقان و مخالفان تغییرات در ساختار معاملات فرابورس چه می‌گویند؟

علی رمضانیان / همواره به برخی از قوانین محدودکننده بازار سرمایه و بورس ایراد گرفته‌شده است. مهم‌ترین ایرادی که از سوی فعالان و کارشناسان مطرح‌شده‌ و البته موافقان و مخالفان زیادی نیز داشته است، موضوع دامنه نوسانات و حجم معاملات است. بر همین اساس در روزهای اخیر شاهد تحولاتی در این خصوص در بازار پایه بودیم که در نوع خود، تحول مثبتی از سوی برخی از کارشناسان ارزیابی‌شده است.

بازار پایه‌یکی از پنج بازار موجود در بین بازارهای فرابورس است. در اصل می‌توان گفت بازار پایه برای ثبت، خریدوفروش سهام شرکت‌هایی است که در سازمان بورس ثبت‌شده‌اند ولی شرایط پذیرفته شدن دریکی از بازارهای بورس و فرابورس را ندارند.

معاملات در این بازار با محدودیت‌های مواجه است. به‌عنوان‌مثال ساعت سفارش‌گیری یا دامنه نوسان نمادهای معاملاتی بازار پایه محدودیت دارند. اما حجم‌مبنای شرکت‌های بازار پایه مانند دیگر نمادها بر اساس فرمول تعداد سهام ضربدر چهارهزارم کرده و به دست می‌آید. اما به دلیل اینکه این بازار دارای حجم کوچکی است به‌راحتی معاملات آن تبدیل به‌صف فروش یا خرید می‌شود.

بر همین اساس، معاونت نظارت بازار شرکت فرابورس با سرپرستی سروش خواجه حق وردی طی اطلاعیه‌ای در خصوص حجم‌مبنای نمادهای دارای صف خریدوفروش در بازار پایه اعلام کرد: «وفق مصوبات هیئت‌مدیره این بورس به‌منظور افزایش نقدشوندگی در بازار پایه، مقرر شد درصورتی‌که هر یک از نمادهای مندرج در بازار پایه ۲۰ جلسه معاملاتی متوالی در تمامی لحظات دارای صف خریدوفروش باشند، حجم‌مبنای نماد پس از انجام اطلاع‌رسانی لازم از سوی این شرکت به یک تغییر خواهد کرد که درواقع بدون اعمال حجم‌مبنا قابل معامله خواهد بود.» این تحول سبب می‌شود تا به‌نوعی گره معاملاتی در این بازار از بین رفته و بازار پایه کمی معقول‌تر شود.

بعدازاین اطلاعیه بود که لیست نمادهای بازار پایه که بر اساس این فرمول جدید ، حجم‌مبنای آن‌ها حذف می‌شود، اعلام شد. در این بخشنامه آمده است که درصورتی‌که معامله با قیمت‌های متفاوت از آستانه‌های قیمتی انجام شود، حجم‌مبنا به مقادیر مرتبط با فرمول حجم‌مبنا تغییر می‌یابد.  براین اساس، حجم‌مبنای نمادهای “حرهشا، ساذری، سنوین، شکف، فسدید، پارتا، ثقزوی، ثنظام، حاریا، خفناور، سخواف، سفارود، فالوم، فنرژی، قجام، گپارس، واحصا، وسنا، وشمال” از چهارشنبه ۸ دی به یک تغییر پیدا می‌کند.

علاوه بر این، طبق این دستورالعمل از روز سه‌شنبه  7 دی‌ماه ۱۴۰۰ وقفه معاملاتی ۱ ساعته بابت نوسان بیش از ۲۰ درصد سهم حذف خواهد شد.  در صورت انجام معاملات در نماد با قیمت‌های متفاوت از آستانه‌های قیمتی ( سقف و کف قیمتی)، حجم‌مبنای نماد معاملاتی بر اساس مقادیر مرتبط با فرمول حجم‌مبنا در تابلوی مربوط به محاسبه و اعمال خواهد شد.


اقدامی مناسب اما ناکافی برای بورس


اما این تغییرات با واکنش‌های زیادی مواجه شده است. در حقیقت، از سوی همه کارشناسان بازار سرمایه مورد تایید صد درصدی نیست. برخی این تغییرات را ناکافی و برخی دیگر نیز حتی آن را مضر می‌دانند.

فردین آقابزرگی از کارشناسان ارشد بازار سرمایه با اشاره به اینکه تغییراتی ازاین‌دست برای بازار الزامی است، افزود: «اقدامی مثبت و آغازگر است اما نباید گفت این‌همه تحولات است و در همین‌جا متوقف شد. اگر به همین نکته بسنده کنیم ، توان تأثیرگذاری را از دست می‌دهیم. در ادامه یکی از مهم‌ترین نکته‌ای که باید مطالبه شود حذف دامنه نوسانات است. این‌یک آغاز است و استقبال می‌کنیم.

این کارشناس بازار سرمایه در ادامه گفت: «دریکی دو سال گذشته ایرادات زیادی در این حوزه وجود داشت. به‌عنوان نمونه در ۲۲۵ روز کاری یک سال گذشته برخی از نمادها بیش از ۷۰ درصد صف فروش و برخی صف خرید داشتند یعنی  تعادلی در این بازار وجود نداشته است. این رخداد یعنی زیان چنان زیاد است که سبب سرخوردگی و فرار سرمایه از  بازار شده است. بر همین اساس این تحولات را قطعاً باید به فال نیک گرفت که سبب عمق‌بخشی به بازار می‌شود.»


اقدامی غیرضروری برای فرار از اصلاحات بزرگ ساختارهای بورس


محسن عباسی از فعالان بازار سرمایه با مخالفت با این‌گونه تغییرات در بازار  سرمایه ایران گفت: «در بازاری که ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک بالایی داشته و  70 الی ۸۰  درصد از آن بازار متعلق به دولت و نهادهای شبه‌دولتی هست که تحریک و سرکوب اصلی تقاضا و عرضه را در اختیار داشته و گردش سرمایه در آن محدود هست، تغییراتی که سبب شوک به بازار می‌شود، مناسب نیست.»

او افزود: «حذف دامنه نوسانات و حجم‌مبنا در شرایطی که موارد زیاد دیگری برای تغییر وجود دارد، به‌نوعی فرار از اصلاحات بزرگ برای اقناع افکار عمومی است. این حذف‌ها به نفع بازار نیست.»

این فعال بازار سرمایه در ادامه گفت: «اگر سازمان بورس واقعاً به دنبال اصلاح ساختار،  قوانین و دستورالعمل‌هاست باید به موضوعات بزرگ‌تری بپردازد، به‌عنوان نمونه  قوانین بازارگردانی و عملکرد بازار گردان‌ها و معضل معاملات الگوریتمی مهم‌تر از تغییر حجم‌مبنای بازار پایه است، سازمان بورس باید به سراغ آن‌ها برود و در حقیقت دامنه نوسان،  شاید آخرین حلقه از زنجیره تغییر و مطالبات فعالان بازار باشد.»

عباسی در پایان اظهار کرد: «باوجود ساختار اقتصادی و وضعیت بورس ایران و همچنین هیجانات رفتاری فعالان این بازار که گرایش به‌افراط و تفریط دارند، تغییراتی مانند حجم‌مبنا و دامنه نوسان بدون اصلاح دیگر ساختارهای بازار اثری معکوس و شاید غیر سازنده داشته باشد.»

نظر شما !!