راه پرداخت از پنل تخصصی سرمایه‌گذاری رویداد سکوی پرتاب فین‌تک گزارش می‌دهد / چرا رگولاتور تن به تغییر و همراهی با فین‌تک‌ها نمی‌دهد؟

مرضیه نوری / رویداد سکوی پرتاب فین‌تک در روز ۲۱ دی‌ماه برگزار شد. این رویداد شامل بخش‌های مختلفی بود و در آن افراد حقوقی و سازمان‌های علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری استارتاپی حضور داشتند و تیم‌های هرکدام ارائه‌هایی داشتند. در ساعات پایانی این رویداد پنل سرمایه‌گذاری برگزار شد و حاضران در این پنل وضعیت فعلی فین‌تک و آینده آن را به بحث گذاشتند. مدیریت این پنل را رضا قربانی عضو هیئت مدیره سازمان نصر تهران برعهده داشت و حسین عبده تبریزی، کارشناس مالی، مهدی شریعتمدار رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک، تیم لطیف، رئیس هیئت‌مدیره مکس و نظری عضو هیئت‌مدیره مجموعه ثروت ستارگان از سخنرانان این پنل بودند.

رضا قربانی این پنل را با سؤال از مهدی شریعتمداری درباره ماهیت اکوسیستم فین‌تک آغاز کرد. رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک عنوان کرد: «این اکوسیستم فوق‌العاده جوان و سریع است. در این حوزه ما پی‌تک، لندتک، بازار سرمایه، پراپ‌تک و حوزه‌های دیگر را داریم و حوزه رمز ارز هم در چند سال اخیر اضافه شده و به شدت فعال است؛ اما متأسفانه رگولاتور فقط توانسته در حوزه پی‌تک هماهنگ باشد و در سایر حوزه‌ها به شدت دچار چالش هستیم. درحالی‌که به لحاظ حجم گردش، فین‌تک به طور عام بزرگ‌ترین بخش بازار است و البته به دلیل ماهیتش پرریسک‌ترین بازار هم است.»

در ادامه تیم لطیف، رئیس هیئت‌مدیره مکس شرحی از فعالیت‌های این شرکت داده و عنوان کرد: «در هلدینگ مکس ما کار را از دو سال پیش شروع کردیم. بنده بنیان‌گذار ازکی هستم و مدیرعاملش بودم. ازکی یکی از چند استارتاپی است که در حوزه سرمایه‌گذاری شروع به فعالیت کرد. هدف ما این بود که بتوانیم ارزش افزوده‌های دیگری برای کارآفرینان به وجود آوریم. تجربه ما در فین تک شامل حوزه‌های مختلف می‌شود. خدمات بیمه آنلاین، همچنین لندینگ و کریپتوکارنسی از جمله فعالیت‌های ما است. در کشور ما، برای نوآوری به قدرت فروش نیاز داریم و ما توانستیم سهمی در بازار به خودمان اختصاص دهیم. تیم فوق‌العاده خوبی داریم، ادغام ازکی و بیمیتو خیلی به هر دو شرکت کمک کرد و از جمله تجربه‌های ناب کار تیمی در ایران بود. البته ما در این مسیر با چالش‌های جدی نیز روبه‌رو بوده‌ایم.»

او ادامه می‌دهد: «به‌هرحال همواره در مسیر تغییر بازار، بازیگران سنتی احساس خطر کرده و در مورد کار ما بازیگرانی مانند بیمه‌ها و نماینده‌هایشان با این نگرانی مواجه بودند. موضوع اینجاست که در ایران رویه برخلاف جهان اتفاق افتاد؛ یعنی مثلاً زمانی که علی‌بابا یا اسنپ وارد عرصه شدند، به‌تدریج بازیگران قبلی از عرصه کنار گذاشته شدند؛ اما در جهان این طور نیست که وقتی بازار به سمت نوآوری برود، بازیگران سنتی حذف شوند. خدمات بیمه آنلاین وجود دارد و نماینده‌های بیمه‌ای هم فعال هستند. پس این نگرانی می‌تواند کاملاً برطرف شود. ضمن اینکه خدمات بیمه‌ای آنلاین در ایران نشان داد که مردم با این خدمات به بیمه نزدیک‌تر می‌شوند و حتی دانش بیمه‌ای آن‌ها بیشتر می‌شود. مقایسه و داشتن بانک اطلاعاتی در مرود هرکدام از بیمه‌ها می‌تواند قدرت انتخاب دقیقی به مشتریان بدهد و ما توانستیم این بانک اطلاعاتی را در اختیار کاربران قرار دهیم.»

لطیف بزرگ‌ترین چالش خدمات آنلاین هلدینگ خود را در رابطه با رگولاتور می‌داند و عنوان کرد: «ما تلاش کردیم این حوزه را برای رگولاتور تشریح کنیم و به نوعی دانش لازم را به تدریج در اختیار آن قرار دهیم تا شناخت کافی و جامعی نسبت به کار ما پیدا کند. نوآوری‌های ما در این حوزه خیلی برجسته بوده و به‌عنوان‌مثال ما توانستیم پرداخت خسارت را به صورت آنلاین فراهم کنیم درصورتی‌که تا قبل از این فرایند خسارت بسیار پیچیده و زمان‌بر بود.»

سخنران بعدی این پنل، محمدرضا نظری عضو هیئت‌مدیره مجموعه ثروت ستارگان بود. این شرکت قبلاً زیرمجموعه بنیاد برکت بوده و در ادامه به طور تخصصی وارد عرصه فین‌تک شد. نظری در رابطه با حوزه فین‌تک توضیح داد: «ما همیشه در تعاریف مشکل داریم. به قول معروف فرق بین توسعه‌یافتگی و عقب‌افتادگی در تقدم تأخر تعاریف است؛ اما در حوزه آی‌تک برعکس است، یعنی عرصه‌ای است که تعاریف به صورت تجربی و حین روند پیشرفت شکل می‌گیرد و این قانون‌‌گذار است که باید پابه‌پای این تعاریف جدید پیش برود و خود را با آن تنظیم کند و قانون‌های کهنه را کنار بگذارند. البته ما نباید هر فرایند مالی را با حوزه فین‌تک اشتباه بگیریم و فکر کنیم تمامی استارتاپ‌ها کار تسهیل خرید را انجام می‌دهند. هر سامانه مالی فین‌تکی نیست. فین تک امکان توسعه و ارتقای سطح بازار را دارد. من در یک مقاله اشاره کردم به اینکه در بیمه بازار فرضی هزارمیلیاردی را تصور کنید، حالا اگر رزولوشن آن را بالا ببریم و مثلاً یک خودرو برای چند روز در یک جاده بخصوص بیمه شود و در واقع امکان‌پذیری خدمات بیمه را ارتقا دهیم، بازدهی مالی این بازار را چند برابر کرده‌ایم. فین‌تک‌ها تکه پنهان کوه یخ هستند. ما در هلدینگ‌مان آخرین شرکت بانکی هستیم که به فکر تأسیس افتادیم. همان بدنه سنتی به این نتیجه رسیدند که اگر قرار باشد مشتری را زیاد و رقابت کنند، لاجرم باید به سمت فین‌تک حرکت کنند. از دوره جنینی شروع نکردیم و با خرید ثروت ستارگان ناگهان صاحب یک فرزند ۱۶ قلو شدیم.»


به‌جای کم‌کردن نقش رگولاتور به‌دنبال آموزش رگولاتور باشید


تا اینجای پنل کسانی صحبت کردند که خود صاحب کسب‌وکار آنلاینی هستند و بعدازآن حسین عبده تبریزی صحبت‌های خود را به عنوان کارشناس مالی و حوزه فناوری ارائه کرد. عبده‌تبریزی برخلاف سایر سخنران‌ها تعامل با رگولاتور را نه در کاهش نقش رگولاتور بلکه در تبدیل آن به یک رگولاتور آگاه می‌دید و عنوان کرد: «در حوزه فین تک دوستان چالش‌ها را در دو حوزه می‌بیند که یک سوی آن رگولاتور است و یک سوی آن هم بازیگران سنتی؛ اما واقعیت این است که در عرصه سنتی و فناوری هر دو بخش مکمل یکدیگر هستند و مثلاً اگر ماما مفهوم بانکداری را نداشتیم یا مفهوم تأمین آتیه، نمی‌توانستیم تکنولوژی را هم در این بسترها سوار کنیم؛ بنابراین این سطوح مکمل یکدیگر هستند و نه رقیب.»

او با اشاره به وضعیت فعلی حوزه رمزارزها و تبدیل آن به یک دارایی و کسب درآمد، آن را در ادامه وضعیت بازار سرمایه و بازار مسکن در ایران تلقی کرده و توضیح داد: «در بازار سرمایه هر موقع معجزه‌ای اتفاق می‌افتاد باید از آن ترسید. دو سه سال پیش خیلی فحش خوردیم که منتقد وضع بازار بودیم. الان ۵۰ درصد تورم داریم و بازار حرکت نمی‌کند و خب واضح است که بازدهی را پیش‌خور کردیم. در خصوص بانک‌ها نیز در ایران ما با بحران سودهای بانکی مواجه بودیم. در همه جای دنیا بانک‌ها سود منفی پرداخت می‌کنند؛ و بانک‌ها برای ارتزاق به‌جای کسب درآمد از سود به سمت کارمزد رفتند. هیچ بانکی در جهان نیست که برای حتی یک پرینت حساب هم کارمزد نگیرد. کارمزدها خیلی جدی شده و بازار رقابت هم این اجازه را نمی‌دهد که با نرخ سود بانک ارتزاق کند. در ایران هم ما به همین سمت در حال حرکت هستیم.»

او تأکید می‌کند: «موضوع اینجاست که رمزارزها نباید وسیله انباشت سرمایه باشد و شبیه زمین و طلا عمل کند. وگرنه همان بحران‌هایی که در نظام بانکی یا مسکن داشته‌ایم در این بازار هم خواهیم داشت.»

عبده‌تبریزی بااشاره به نقش رگولاتور در حوزه فناوری عنوان کرد: «در بحران ۲۰۰۸ یکی از کسانی که مقصر شناخته شد، رگولاتور بود چون دانش کافی از اتفاقات جدید در بازار مالی نداشت. بی‌سوادی و بی‌اطلاعی رگولاتور در واقع بزرگ‌ترین چالش است و نه نقش آن. چراکه اتفاقاً باید رگولاتور با چشمی بینا ناظر بر فناوری‌های مالی باشد. رگولاتورها همه جای دنیا محافظه‌کار هستند اما همیشه بیهوده نمی‌گویند. وقتی در سطح جهان صندوقی همه ریسک‌ها را پوشش می‌دهد و همان صندوق بیشترین سفته‌بازی را انجام می‌دهد، معلوم است که رگولاتور باید نگران باشد. ما در ایران باید دنبال رگولاتور باسوادتر باشیم که دید واقعی روی مسائل داشته باشد نه اینکه فقط دنبال کم کردن نقش رگولاتور باشیم.»


یک ابزار جادویی برای تمام کسب‌وکارها نمی‌توان تعریف کرد


مهدی شریعتمدار رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک نیز در خصوص چالش‌های فعالان این حوزه با رگولاتور بیان کرد: «رشد تولید ناخالص داخلی وابسته به زیرساخت‌ها است و مادامی‌که زیرساخت در دسترس، متنوع و ارزان نداشته باشیم، طبیعی است رشد تولید ناخالص داخلی سخت‌تر اتفاق می‌افتد. ما بحث مالی را یک زیرساخت می‌بینیم که باید تنوع داشته باشد. بانک اکنون در ایران یک نهادی است که از بالا پایین به مشتری نگاه می‌کند و فرایندهای خودش را طراحی کرده اما در فعالیت ما مشتری نیازش را اعلام می‌کند یا ما آن را کشف می‌کنیم و نیاز آن را برطرف می‌کنیم. حاکمیت ما دولتی است و چون از نقاطی مانند نفت و چاپ پول ارتزاق می‌کند که وابسته به مشتری نیست، نیازی به بازنگری ندیده است.»

او ادامه داد: «درحالی‌که یک مجموعه فین تکی محصولی را خلق می‌کند که یا قانونی برای آن وجود ندارد یا نظم موجود را بازتعریف می‌کند و دقیقاً در مواجهه با رگولاتور اینجا چالش رخ می‌دهد. رگولاتور این بازتعریف را به رسمیت نمی‌شناسد. مادامی‌که با این را بازتعریف نظم، نرم برخورد نکنیم و کل اجزای آن را پرریسک نبینیم، نمی‌توانیم قدمی به پیش برداریم. نمی‌توانیم یک ابزار جادویی برای کل کسب‌وکارهای اینترنتی تعریف کنیم. این نگاه ساده‌انگارانه به بحث تنظیم‌گری و عمیقاً آسیب‌زا و ناکارآمد است. ضمن اینکه نه‌تنها جلوی تخلف را نمی‌گیرد بلکه باعث ناامیدی و از آن مهم‌تر ناامنی برای فعالان حوزه استارتاپ می‌شود. نمونه این نگاه را ما در اینماد دیدیم، اینماد ترکیبی از پروفایل و مجوز بود درحالی‌که اساساً ترکیب این دو باهم اساساً برای کسب‌وکارها به طور تجمیعی جواب نمی‌دهد.»

در ادامه بحث و تبادل نظر بر سر چالش‌های مواجهه رگولاتور با استارتاپ‌ها، نظری عضو هیئت‌مدیره مجموعه ثروت ستارگان نیز عنوان کرد: «مشکل رگولاتور ما این است که هرکدام از افراد حاضر در آن نمی‌خواهند مسئولیت تصمیم را بپذیرند چراکه مدت مدیریت آن‌ها کوتاه است اما برای تصمیم خود باید پاسخ‌گو باشند. پس ترجیحشان این است که تصمیمی در دوره آن‌ها گرفته نشود. با یکی از مدیران بانک مرکزی جلسه داشتم و از او پرسیدم تعریفی از بلاکچین به ما هم ارائه دهد تا شاید به توافق نظری برسیم. پاسخ داد، «خوب است ولی ما از آن راضی نیستیم.» این خاطره همیشه با من باقی‌مانده و فکر می‌کنم مشکل رگولاتور همین است که نمی‌خواهد بشنود و نمی‌خواهد تصمیم بگیرد.»